شما اینجا هستید

فرهنگ و هنر » معرفی کتاب بررسی فقهی جنگ روانی

بازدید از محلات حاشیه‎نشین شهر، حضور در حجره‎های محقّر و باصفای طلاب، سرکشی به خوابگاه‎های دانشجویان، ارتباط صمیمی با قشر جوان انقلابی، تعامل موفق و سازنده با علمای برجسته شهر و در نهایت تدابیر موثر و هم‎اندیشی راه‎گشا با مدیران ارشد در راستای حل و فصل مشکلات استان، تنها بخشی از استراتژی موفق امام جمعه محترم تبریز می‎باشد./معرفی

به موازات انجام امور اجتماعی و وظایف امامت جمعه؛ فعالیت‎های علمی و فرهنگی و تدریس و تالیف نیز بخشی دیگری از کارهای مهم و تعطیل‎ناپذیر ایشان می‎باشد. در همین راستا تاکنون کتاب پیام جمعه در ۳ جلد، کتاب شمیم اخلاق و تربیت در جامعه اسلامی و بررسی فقهی جنگ روانی از تراوشات قلم توانای ایشان به زیور طبع آراسته شده است.معرفی

کتاب بررسی فقهی جنگ روانی، اثری ارزشمند و تالیفی گرانسنگ در زمینه اجتماعی با نگرش فقهی می‎باشدکه در نوع خود کم نظیر و بسیار حائز اهمیت است نوشتار زیر  در راستای معرفی این کتاب تهیه شده تا افکار عمومی، بویژه قشر علمی و فرهیخته جامعه با این اثر گرانقدر بیشتر آشنا شوند

این شرح بی‎نهایت کز زلف یار گفتند                                               حرفی است از هزاران کاندر عبارت آمد

 

 

کتاب ارزشمند (بررسی فقهی جنگ روانی) شامل یک مقدمه و سه بخش جداگانه می‎باشد که با استفاده از ۱۱۷ کتاب منبع و مرجع نوشته شده است. مولف محترم با تدبیر و درایت خاص و حسن سلیقه، در این کتاب از منابع مختلف در حوزه علوم متعدد نظیر تفسیر، تاریخ، فقه، رجال، حدیث جامعه‎شناسی، روان‎شناسی و اخلاق بهره جسته و در نهایت، کتابی جامع با بیانی رسا و قلمی شیوا تهیه نموده است.معرفی

سرآغاز کتاب به قلم توانای فقیه عالی‎قدر، مفسر مدقق و مورخ متبحّر حضرت آیت‎ا… سبحانی مزین گردیده است و ایشان ضمن تجلیل از نحوه تلاش و ابتکار و خلاقیت در نگارش این اثر ارزشمند، با تبریک منزلت علمی و تقدم فکری به نویسنده محترم، نوشتار حاضر را آغازی خوب برای مباحث و تحقیقات مفید دانسته و چنین تعابیری دارد:

… حقیقتاً رساله پیش‎رو، موجب شگفتی من شد، چرا که مولف آن نهایت سعی و تلاش خود را در این موضوع (جنگ روانی) به کار بسته است تا آنجا که من اطلاع دارم تاکنون مسبوق به سابقه نبوده است. بنابر این رساله حاضر، جامع همه معیارهای پذیرش، برای به دست آوردن این گواهی‎نامۀ والا را دارا است. چرا که عالم جلیل‎القدر حجت‎الاسلام سیدمحمدعلی آل هاشم که خداوند حفظش کند و به آنچه مورد رضایت و خشنودی اوست موفق بدارد با تمام توان برای تالیف آن همت گماشته  است.

  • نگاهی کوتاه به بخش‎های مختلف کتاب

در بخش نخست این کتاب، مولف معظم با نگاه اساسی و راهبردی به موضوع بسیار مهم فقه و جهاد، ضمن واژه‎شناسی دقیق و بررسی تعاریف ارائه شده در لغات و اصطلاح، موضوع فقه و جهاد را از دیدگاه لغت‎شناسان برجسته و فقهای خبره با استناد به مباحث عمیق و گسترده زبان‎شناسی و فقه مورد بررسی قرار می‎دهد و سپس به تجزیه و تحلیل موضوع پرداخته و انتخاب نظر مختار خود را در زمینه حکم شرعی بر پایه تعریف شهید صدر مبتنی می‎نماید بدین نحوکه (علم فقه قانونی است که از جانب خداوند برای تنظیم و ساماندهی زندگی انسان صادر شده است)(۱)   (ص ۳۶)

در قسمت دیگری از فصل نخست این کتاب، موضوع روان در فرهنگ زبان فارسی از نظر لغات و اصطلاح مورد بررسی قرار می‎گیرد و با استناد به تعریف روان‎شناسی اجتماعی، حوزه‎ای علمی که در جستجوی درک ماهیت و علل و رفتار و افکار فرد در موقعیت‎های اجتماعی بوده باشد (روان) نامیده می‎شود و نیز با توجه به اینکه (جنگ روانی) اصطلاحی وارداتی و به ساختۀ علوم اجتماعی و ارتباطاتی غرب است، ناگزیر برداشت و معانی آن‎ها از روان، به معنی فکر و ذهن و هیجانات و احساسات در این بررسی، مبنا و پایه بوده و ملاک کاربرد می‎باشد.(۲)   (ص ۴۵)

بررسی دیدگاه‎ کارشناسان غربی در ماهیت جنگ روانی بخش دیگری از این کتاب ارزشمند می‎باشد که مولف گرانمایه با ظرافت خاص و تعابیر دقیق ضمن نقد و بررسی نظرات کارشناسان غربی در منابع مختلف، موضوع بسیار مهم جنگ روانی را مورد مداقه قرار می‎دهد و در نقطه مقابل به نظرات اندیشمندان اسلامی در ماهیت جنگ روانی با بیان شواهد و تعاریفی از ایشان می‎پردازد و با بیان قلمرو محدودیت جهاد، در نهایت ضمن جمع‎بندی نظر دانشمندان اسلامی، جنگ روانی را امری (عرضی و ثانوی) دانسته و بحث از آن را از باب (طریقت) بسیار مهم و اساسی می‎شمارد بدین نحو که: (جنگ روانی در مقام واکنش به دیگران یا پیش‎گیری از کنش دیگران علیه اسلام موضوعیت پیدا کرده و قابل بررسی می‎باشد.(۳)       (ص ۸۰-۹۳-۱۰۹)

در فصل دوم، ماهیت جنگ روانی  و مصادیق جنگ روانی با شاخصه‎های اعتقادی، اجتماعی، سیاسی و نظامی مطرح می‎شود و نویسنده محترم با تعیین مفهوم کانونی و اصلی، محور و موضوع آن حوزه را با تعابیری لطیف و دقیق مشخص می‎نماید:

در بعد جنگ روانی اقتصادی: سه اصل تولید، توزیع و مصرف را محور و موضوع قرار داده و هر آنچه ذهنیت و نگاه افراد جامعه را در این سه مورد تغییر دهد و در نحوه نگرش افراد عامل  تاثیرگذاری در روحیه آنان بوده باشد را (جنگ روانی اقتصادی) می‎نامد.معرفی

در بحث شاخص اجتماعی: مهمترین و اساسی‎ترین حوزه جنگ روانی می‎باشد و در این موضوع رابطه بینا فردی محور بوده و هر رفتاری که ارزش‎های متعالی حاکم بر این حوزه را هدف قرار دهد (جنگ روانی اجتماعی) تعریف می‎نماید.

در رابطه با حوزه سیاسی: بحث قدرت را محور و مدار موضوعات قرار داده و هرگونه تلاش نظام‎مند که این محور اساسی را تحت تاثیر قرار دهد و در ذهنیت افراد جامعه تحول ایجاد کند(جنگ روانی سیاسی) می‎شمارد.معرفی

و سرانجام بر معیار اصالت و تناسبی که جنگ روانی در حوزه نظامی دارد، مولف معظم هدف (جنگ روانی نظامی) را تضعیف و تخریب در حوزه توان رزمی دفاعی مردمی یا نیروهای مسلح دانسته و رکن اصلی و اساسی همه این حوزه‎ها را استفاده از رسانه و تبلیغ از طریق رسانه‎های جمعی تلقی می‎کند.(۴)    (ص ۱۱۵)معرفی

نکته ظریف و قابل ملاحظه‎ای که ذهن هر خواننده نکته‎سنج و هوشمند را جلب می‎نماید، نگاه تطبیقی نویسنده محترم در بررسی مصادیق جنگ روانی می‎باشد. ایشان ضمن مقایسه رویکرد دینی سیره معصومین در میدان جنگ و مبارزه با سیره‎های متعارف غیرمسلمانان با گزینش‎گری در حوزه ابزارها را یکی از اصول اساسی مورد رعایت معصومین(ع) شمرده و چنین تعبیری دارد: اصلی که امروزه با نام (هدف، وسیله را توجیه می‎کند) شناخته می‎شود، در رویکرد دینی، حتی نسبت به دشمن نیز قابل دفاع نیست و فرد مسلمان نمی‎تواند برای رسیدن به هدفش از هر محتوا و درون دادی استفاده نماید تا دشمن را به اخذ تصمیم خاصی وادارد البته بدیهی و طبیعی است که در این مسیر، موضوعات و عناوین دیگری نیز مانند اضطرار، مقابله به مثل، حفظ بیضه اسلام و مانند این‎ها دخالت و ورود پیدا می‎کند اما همگی آن‎ها، فروعات و موارد خاص و شاد هستند که محدود به مورد خاص بوده و نمی‎توان از آن‎ها اصول جاودانه و همیشگی و تعمیم را استفاده کرد.(۵)     (ص ۱۴۵)

با عنایت به گسترده گی فنون و ابزارهای جنگ روانی و ضرورت معرفی و شناخت آن برای محققان و پژوهشگران، مولف معظم با استفاده از منابع مختلف و مرتبط، ابتدا عناوین زیرشاخه‎ای مصادیق جنگ روانی را در ۴۱ عنوان مطرح و سپس با دقت‎نظر بیشتر ۱۴ مورد دیگر را که جنبه ابزاری و فنی و نیز محتوایی و مصداقی دارد و از جهت اهمیت و سطح کاربردی نیز می‎تواند هم زمان تاکتیکی و استراتژی باشد، به این مصادیق می‎افزاید به تفصیل ۱۶ مورد از آن پرداخته و درنهایت بحث را اینگونه جمع‎بندی می‎نماید:

تفاوت ماهوی و جوهری جنگ روانی از گذشته تا به امروز و از نگاه اسلامی و غیراسلامی به اخلاق‎گرایی و میزان پایبندی نظریه‎پردازان جنگ روانی به آموزه‎های متعالی انسانی است که به نظر می‎رسد از گذشته تاکنون کم رنگ و در جریان غیراسلامی به طور کلی محو شده است. این است که در دنیای غرب هر ابزاری مجاز و هر محتوایی شایسته و قابل توصیه تلقی شده است.(۶)            (ص ۱۴۶- ۱۴۷-۱۶۱)

در بخش سوم این کتاب ارزشمند مقتضای اصل اولی و ثانوی در جنگ روانی مورد بررسی قرار می‎گیرد و به تناسب بحث، دیدگاه انسان‎های گسیخته از عالم ملکوت با دیده‎گاه اسلامی که نشات گرفته از سرمنزل وحی و عالم اعلا است سنجش و مقایسه می‎شود و در این زمینه به نظریه فیلسوف برجسته شرق و علامه شهیر محمدتقی جعفری بدین نحو استناد می‎گردد:

 

 

معتدل‎ترین و منطقی‎ترین نظریه درباره جنگ، دیده‎گاهی است که به دو بعد اساسی موجودیت بشری توجه می‎کند…

این تحلیل اثبات می‎کند که انسان دارای دو بعد اساسی است که اگر هر یک از آن دو بر دیگری غلبه کند، سرنوشت وجود او را در اختیار خود می‎گیرد این دو بعد عبارتند از:

۱-  بعد حیات طبیعی محض

۲-  بعد حیات انسانی که ما آن را حیات معقول می‎نامیم.(۷)                (ص ۱۶۸)

مولف گرانمایه کتاب با ارائه پیشنهادها و توصیه‎های سیاستی، کاربردی در زمینه جنگ روانی نوشتار خود را به پایان می‎برد و در حوزه جنگ روانی که یکی از پیچیده‎ترین مفاهیم اجتماعی می‎باشد چند پیشنهاد اساسی و کاربردی ارائه می‎دهد:

نخست اینکه پژوهش‎های گسترده با عناوین مرتبط و موضوعات مختلف بصورت فراگیر و متنوع دربارۀ جنگ روانی انجام گیرد.

در گام دوم شناسایی و رصد مصادیق جنگ روانی و احکام به کارگیری آن بر علیه دشمنان، با رعایت اصول انسانی و اسلامی بوده باشد.

و در نهایت افزایش ارتباط مسئولان و افسران جنگ روانی کشور در نهادهای مختلف با مراجع و اصحاب فقه و اجتهاد در تبیین بیشتر ابعاد موضوع، تصحیح تصورات و نگاه‎ها به جنگ روانی و تسریع در کالبد شکافی و دریافت احکام موضوع موثر است.(۸)       (ص ۲۷۶)

  • ذکر منابع کتاب :

همانگونه که پیش‎تر اشاره گردید کتاب ارزشمند (بررسی فقهی جنگ روانی) با استفاده از ۱۱۷ کتاب مرجع و منبع نوشته شده است که این امر دلیلی روشن به سطح والای دانش و بینش مولف محترم و گستره احاطه کامل ایشان به کتاب‎های مرجع و نیز روحیه بالای تحقیق و تتبع معظم‎له می‎باشد.

در بخش پایانی این نوشتار برخی از منابع کتاب را طی ۵ فصل موضوعی جداگانه جهت استفاده پژوهشگران محترم معرفی می‎نمائیم:

یکم. منابع حدیث

۱-  نهج‎البلاغه ۲- بحارالانوار ۳- وسائل الشیعه ۴- من لا یحضره الفقیه ۵- السنن الکبری بیهقی و …

دوم. منابع فقهی

۱-  آثار الحرب فی الفقه الاسلامی ۲- اصطلاحات الفقهیه فی الرسائل العملیه ۳- جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام ۴- الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه ۵- ایضاح الفوائد. و …

سوم. منابع رجالی

۱-  انساب الاشراف ۲- بهجه الآمال ۳- رجال علّامه حلّی ۴- رجال کشی ۵- جامع المقال فیما تیعلق به احوال الداریه والرجال و…..

چهارم. منابع لغت

۱-  فرهنگ فارسی معین ۲- فرهنگ ناظم الاطباء ۳- الذریعه الی مکارم الشیعه ۴- العین ۵- لسان العرب و …

پنجم. منابع تفسیری

۱-  تفسیرالمیزان ۲- تفسیر بیضاوی ۳- تفسیر نورالثقلین ۴- تفسیر نمونه ۵- تفسیر عیاشی و …

  • نکته پایانی معرفی :

در پایان سلام و درود خالصانه خود را به ساحت مقدس پیامبر گرامی اسلامی تقدیم می‎نمایم که با تاسیس شریعت انسان‎ها را از حضیض جهل و ذلت به اوج علم و عزت رسانید و خاضعانه در برابر اندیشمندان فرزانه حوزه اجتهاد اسلامی و طلایه‎داران همیشه بیدار فقه و فقاهت شیعه که همواره با اهتمام کامل و جدّیت تمام در راستای احیای شریعت نبوی و شکل‎گیری اصول انسانی و مبانی اسلامی قلم‎فرسایی نموده و در دفاع از جایگاه والای حقانیت اسلام و پایگاه رفیع شریعت نبوی از هیچ تلاش و مجاهدتی دریغ ننموده‎اند ادای احترام می‎نمایم.

  • تقدیر و سپاس

شایسته است به مصداق حدیث شریف (من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق) از زحمات بی‎دریغ و ارزشمند و خدمات گرانسنگ مدیریت توانمند موسسه متین مهدآزادی جناب آقای مهندس پیمان تقدیر و تشکر نموده و دوام توفیقات روزافزون ایشان را از درگاه خداوند سبحان مسئلت دارم.

 

با تقدیم احترام / ارادتمند

ستارزاده

 

  • پی‎نوشت‎ها:

۱-  کتاب بررسی فقهی جنگ روانی سیدمحمدعلی آل هاشم ص ۳۶

۲-  همان ص ۴۵

۳-  همان ص ۱۰۹-۹۳-۸۰

۴-  همان ص ۱۱۵

۵-  همان ص ۱۴۵

۶-  همان ص ۱۶۱-۱۴۷-۱۴۶

۷-  همان ص ۱۶۸

۸-  همان ص ۲۷۶

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

شهر من | پایگاه خبری تحلیل شهر من